Informacja.
Parki są ważnym elementem przestrzeni miejskiej, enklawą zieleni, miejscem wypoczynku i relaksu, azylem od miejskiego zgiełku. Jesteśmy przyzwyczajeni, że są uporządkowane, czyste, zadbane. W Parku Chrobrego możecie jednak napotkać ścięte kłody drzew, które nie są usuwane. Dlaczego?
W lutym Wojewódzki Inspektorat Ochrony i Nasiennictwa w Katowicach pobrał próbki do rutynowych badań przesiewowych drzew. To standardowe, przeprowadzane dwa razy w roku badanie, które pomaga monitorować agrofagi, czyli organizmy stwarzających zagrożenie. Nie stwierdzono szkodliwych owadów, ale badanie wykazało obecność dwóch pożytecznych gatunków chrząszczy: Ćwieczaka obrzeżonego (Uloma culinaris) oraz objętego ścisłą ochroną Zgniotka cynobrowego (Cucujus cinnaberinus). Zgodnie z przepisami ustawy o ochronie przyrody, obowiązuje całkowity zakaz umyślnego zabijania, płoszenia i niszczenia siedlisk chronionych owadów. Oznacza to, że kłody po ściętych w Parku Chrobrego drzewach muszą pozostać w obecnym miejscu do naturalnego rozkładu.
Pozostawianie kłód martwego drewna to trend wprowadzany w nowoczesnych przestrzeniach miejskich. W parkach kłody tworzą naturalne mikrosiedliska, a także mogą pełnić funkcję małej architektury, takiej jak naturalne ławki czy elementy ścieżek edukacyjnych.
Ćwieczak i Zgniotek – o kim mowa?
Ćwieczak obrzeżony zamieszkuje Europę, Zakaukazie i Iran. Jest owadem saproksylicznym, co oznacza, że jego życie wiąże się z martwym drewnem. Gatunek w 1758 r. opisał Karol Linneusz. Ćwieczaki pełnią kluczową rolę w ekosystemie – żywią się wilgotnym, przegrzybiałym i obumarłym drewnem, drążą korytarze w twardych, opanowanych przez grzyby pniach, napowietrzają drewno i wprowadzają do jego wnętrza wilgoć. Dzięki temu przyspieszają rozkład martwych drzew i tworzą schronienie dla mniejszych organizmów. Ćwieczak preferuje pniaki i kłody, które są już w odpowiednim stadium rozkładu (tzw. mursz) i zostały wcześniej „nadgryzione” przez konkretne gatunki grzybów saprotroficznych, osłabiających strukturę drewna przygotowując je w ten sposób dla ćwieczaka.
Zgniotek cynobrowy objęty jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Ma mocno spłaszczone ciało, co chroni go przed większymi drapieżnikami, które nie są w stanie dosięgnąć go w ciasnych zakamarkach. Jest jaskrawoczerwony, cynobrowy. Cykl życiowy zgniotka zależy od obecności martwego lub obumierającego drewna. Wybiera lasy o charakterze naturalnym, obfitujące w starodrzew. Jest rekordzistą w przetrwaniu ekstremalnych mrozów. Produkuje specjalne białka zapobiegające zamarzaniu i gromadzi wysokie stężenie glicerolu, co zapobiega powstawaniu kryształków lodu, które mogłyby rozerwać jego komórki. Larwy tego chrząszcza wytrzymują ujemne temperatury do -58°C, a w warunkach laboratoryjnych do niemal -100°C. Zgniotek jest wybredny, nie zasiedli każdego drzewa. Interesują go te, które obumarły niedawno, czyli w ciągu kilku ostatnich miesięcy, do maksymalnie trzech lat. To drzewa, w których trwa jeszcze proces fermentacji soków roślinnych przyciągający ofiary. Zgniotek cynobrowy jest gatunkiem wskaźnikowym i parasolowym – jego obecność to dowód, że ekosystem, w którym się osiedlił jest dziki, naturalny i zdrowy. Obecność zgniotka potwierdza, że Park Chrobrego taki właśnie jest. (UM Gliwice/MZUK)
